Verstandelijke beperking

0. Omgaan met mensen met een verstandelijke beperking 

Misschien heb je ze wel eens ontmoet: mensen met een verstandelijke beperking. Vroeger woonden ze vooral wat achteraf, op een instellingsterrein, maar de laatste decennia wordt er vaak voor kleinschaligere woonvormen gekozen, midden in een woonwijk. We kunnen elkaar dus makkelijker tegenkomen, op straat of in de winkel, misschien zelfs in de kerk.
In de praktijk van het pastoraat aan verstandelijk gehandicapten blijkt integratie in reguliere geloofsgemeenschappen in veel gevallen beslist niet makkelijk van de grond te komen. De kerk lijkt ermee verlegen te zijn hoe deze mensen in haar midden op te nemen. Onbekendheid is hierin geen onbelangrijke factor. Evenals het feit dat ze ‘anders’ zijn dan wij. Dat kan zich uiten in andere geluiden of ongecontroleerde bewegingen. Ze zien er anders uit. Ze praten niet of reageren juist op alles wat gezegd wordt. Anderen lijken juist weer helemaal nergens op te reageren. Waar doe je het dan voor? Wat moet je ermee? Wat weten we er eigenlijk van?

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

1. Wat is een verstandelijke beperking? 

 

Door: Roelie Reiling en Wynette Schouten

Alle informatie die wij in ons leven tot ons nemen, alles wat we leren en waarnemen, komt binnen via onze zintuigen. We zien, horen, voelen, ruiken, proeven, en al die prikkels worden verwerkt in ons brein. Als er sprake is van een verstandelijke beperking gaat er ergens in dat brein iets niet goed. Er is iets mis met de opname van informatie, de prikkelverwerking, het denkvermogen, het geheugen – alle functies die wij vaak aangeven met ‘verstand, cognitieve functies, denkvermogen, mogelijkheid tot zingeving’. De omvang van de handicap en de (on)mogelijkheden die dat met zich meebrengt zijn mede afhankelijk van waar in de hersenen de beperking zit. Vaak hebben de gevolgen wel betrekking op het totale functioneren: denk bijvoorbeeld aan het sociaal functioneren (in hoeverre kan iemand zich aanpassen aan zijn omgeving?), emotionaliteit (verstandelijk gehandicapten kunnen heel impulsief en direct reageren, of ze nu blij, boos, bang of verdrietig zijn) en communicatiemogelijkheden (wat als je niet kunt praten bijvoorbeeld?).

Vroeger werd er een indeling op IQ gemaakt: hoe hoger het IQ hoe kleiner/lichter de beperking. Ook de vergelijking met kinderen wordt wel getrokken. Dan zeggen we bijvoorbeeld ‘hij functioneert op het niveau van een peuter’. Dat kan soms mooie handvatten geven voor communicatie, maar tegelijk werkt dat het gevaar in de hand dat we volwassen mensen kinderachtig gaan benaderen. Ze hebben echter vaak wel twintig, dertig, veertig jaar levenservaring – wat we van een kind van twee niet kunnen zeggen.

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

2. Wat zijn de gevolgen van een verstandelijke beperking? 

Door: Roelie Reiling en Wynette Schouten

 

Prikkels komen misschien wel binnen, maar lopen vast en komen niet daar waar ze normaal gesproken verwerkt kunnen worden. Of ze worden omgeleid. Dat kan betekenen dat informatie vertraagd binnen komt.

Stel, je stelt een vraag en krijgt niet meteen antwoord.

Dan kan de vraag onduidelijk zijn, iemand begrijpt niet wat jij wilt weten. Je woordkeus is mogelijk te moeilijk of te abstract. Het kan al helpen om dezelfde vraag nog eens te stellen, maar dan in eenvoudigere woorden.

Het kan ook zo zijn dat de vraag tijd nodig heeft om binnen te komen. Iemand heeft nog niet voldoende tijd gehad de vraag goed tot zich door te laten dringen. Het blijft dus even stil. Probeer dan niet te snel nóg een (andere) vraag te stellen.

Misschien dat iemand het antwoord op jouw vraag wel weet, maar niet (goed) kan verwoorden. Omdat iemand zelf niet kan praten, maar wel degelijk lijkt te begrijpen wat jij zegt. Of omdat iemand wel kan praten, maar niet goed uit zijn woorden kan komen. Verstandelijk gehandicapten zijn in hun taalgebruik vaak minder gevormd, hun taalgebruik is minder aangeleerd. Vooral overdrachtelijk taalgebruik (her)kennen ze vaak niet (spreekwoorden bijvoorbeeld) – taal wordt dan heel letterlijk genomen. ‘Geloven geeft kracht’ kan dan verstaan worden als: spierkracht. Dus als ik iemand in elkaar sla, heeft God mij daar kracht voor gegeven. Een misverstand is zo ontstaan…

Andersom kunnen verstandelijk gehandicapten woorden en beelden gebruiken die ons niet meteen bekend zijn. ‘Mijn buik staat op verdriet’. Voor ons geen bekende beeldspraak, al is die met een beetje verbeelding wel te verstaan. Het blijft van belang altijd te checken wat iemand zegt, wat hij bedoelt en of je hem goed begrijpt. En andersom: begrijpt hij wat ik zeg en wat ik bedoel?

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

3. Geloof en levensbeschouwing 

De uitgebreide informatie hiervan is alleen voor PastoraatWijzer Plus gebruikers te lezen. Bekijk mogelijkheden van PastoraatWijzer Plus

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

4. Tips 

De uitgebreide informatie hiervan is alleen voor PastoraatWijzer Plus gebruikers te lezen. Bekijk mogelijkheden van PastoraatWijzer Plus

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

5.Deskundigen 

Op het gebied van geloven en mensen met een verstandelijke beperking:

*Roelie Reiling en Wynette Schouten zijn beiden werkzaam als geestelijk verzorger in de verstandelijk gehandicaptenzorg en hebben een rijke ervaring met de doelgroep, juist ook op het gebied van geloven. Op hun website www.onbeperktgeloven.nl stellen zij (praktische) informatie beschikbaar. Denk aan achtergrondinformatie, tips, literatuurlijsten.
Er is ook een facebookpagina Onbeperkt Geloven, waar elke week een tip, een boek, een beleving, een vraag of een lied gedeeld wordt.

*Het is ook mogelijk om deskundigen te raadplegen bij een zorginstelling in de eigen omgeving, en de eventueel werkzame geestelijk verzorger daar.

*Dit Koningskind is een landelijke vereniging voor christenen met een beperking en allen die bij hen betrokken zijn. Maakt zich sterk voor de integratie van mensen met een beperking in kerk en samenleving. Vanuit bijbelse principes, zoals beleden in de gereformeerde kerken.

 

Landelijke christelijke instellingen die zorg en begeleiding bieden aan mensen met een verstandelijke beperking:
www.philadelphia.nl
www.stichtingsprank.nl

 

 

Algemeen:

*www.sien.nl: Sien komt op voor de belangen van mensen met een verstandelijke beperking en hun directe omgeving. Sien helpt, adviseert en informeert bij belangrijke onderwerpen zoals, geld, zorg en participatie. Cursussen, lotgenotencontact, bibliotheek.

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

7. Verdieping 

De uitgebreide informatie hiervan is alleen voor PastoraatWijzer Plus gebruikers te lezen. Bekijk mogelijkheden van PastoraatWijzer Plus

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement