Jeugdpastoraat

Aandacht voor de kinderen in Gods gemeente 

Welke plek geven wij onze kinderen in de gemeente? Geven wij ze aandacht? Wat is ‘goede’ aandacht? Wat hebben ze nodig? Hoe kunnen wij naar ze luisteren, écht luisteren? Mogen ze er zijn?

Door: Inge van der Woude 

Hoe schenk je ‘goede’ aandacht?

Wat belangrijk is om ‘goede’ aandacht te kunnen schenken is onder andere: Doorvragen. Niet alleen vragen ‘hoe gaat het met jou?’ en dan stoppen als het  kind zegt ‘goed’. Vraag dan even door: ‘wat heb je gedaan gisteren? hoe vond je dat? wat vind je het leukste?’ (enzovoort). Vooral als je weet dat er iets speelt (verlies, angst, corona, eenzaamheid), vraag daar dan eens specifiek naar. Maar ook als je niet weet of er iets speelt, is het goed om aandacht te geven en door te vragen. Soms zit een kind met iets waar je geen weet van hebt. En ook al zal het daar niet direct mee komen, oprechte aandacht is voor iedereen altijd ontzettend belangrijk, ook voor kinderen.

 

‘Zijn waar de ander is’

Ik heb gemerkt in mijn coaching (in mijn eigen praktijk en als online chatcoach bij Stichting Chris) dat oprechte aandacht kinderen ontzettend goed doet. Het feit dat er echt naar je geluisterd wordt, kan al ontzettend helend zijn. Ik leerde bij Stichting Chris dat ‘je moet zijn waar het kind is’. Dat is denk ik de kern van een goed contact: ‘Zijn waar de ander is’. En dat klinkt misschien makkelijk, maar dat is het vaak niet. Het vraagt volledige aandacht om werkelijk bij het kind te kunnen zijn. Wat denkt het kind, wat voelt het kind, wat is belangrijk, waar heeft het behoefte aan, waar gaat het echt om. Je verplaatsen in het kind, of in elk geval écht luisteren naar wat het kind te zeggen heeft. En dat kan heel lastig zijn. Echt luisteren is heel moeilijk. Hoe snel vul je niet iets in. Hoe snel dwalen je gedachten niet af naar je eigen ervaringen en gedachten. En als ouders (en als ouderen) zijn we vooral geneigd om het kind ‘op te voeden’, te laten weten hoe het hoort en wat goed is. Maar als je wilt dat een kind iets van jou aanneemt, zul je eerst echt contact moeten maken.
En dan nog leert een kind meer van wat jij doet dan van wat jij zegt. Ik denk dat het belangrijk is dat we een kind als volwaardig mens zien. Iedereen wil gehoord en gerespecteerd worden, ook een kind.

 

Kwaliteiten benoemen

Je kunt kinderen hele gerichte en persoonlijke aandacht geven door bijvoorbeeld eens de kwaliteiten van een kind te benoemen. En dan niet ‘wat heb jij dat knap getekend’ (dus niet de prestaties van een kind benoemen), maar ‘wat lief dat jij een tekening voor je zieke zusje gemaakt hebt’ (dus wat het gedaan heeft). Niet ‘wat ben jij goed stil geweest’, maar ‘wat vind ik het fijn dat je zo stil geweest bent, nu kon ik goed luisteren.’ Kinderen moet niet geleerd worden goed te presteren of gehoorzaam te zijn, kinderen moet geleerd worden liefde en respect te hebben voor anderen. (Lees in dit verband ook eens mijn blog over ‘Complimenten geven’. Daar bespreek ik het uitgebreider.)

 

Zoek de balans

Natuurlijk draait niet alles alleen om het kind. Maar alles draait ook niet alleen om de volwassene. We hebben allemaal een plaats. Je kijkt (letterlijk) snel over kinderen heen, maar ook de kinderen moeten gezien worden. Kinderen horen bij de gemeente. Ze zijn de toekomst, maar ze zijn ook nu deel van de gemeente.

Misschien herken je dit allemaal wel en doe je het inderdaad ook zo. Laat dit dan vooral een bemoediging zijn om daarmee door te gaan. Maar misschien laat dit je nadenken over jezelf: heb ik eigenlijk oprecht en genoeg aandacht voor de kinderen? Laat het dan een aansporing zijn om er (meer) aandacht voor te hebben.

Ik hoop oprecht dat we allemaal steeds meer leren om oprechte aandacht te hebben voor de kinderen. Ze horen er volledig bij. Geef ze een plek en zie hun kwaliteiten. Dat kan in deze coronatijd misschien best lastig zijn, omdat we elkaar minder vaak fysiek zien. Als dat zo is, kunnen we alternatieven zoeken (een kaartje sturen misschien?) en we kunnen ons in elk geval voorbereiden op de tijd dat het wel weer mag, elkaar fysiek en met aandacht ontmoeten.

 

Inge van der Woude is coach voor volwassenen en kinderen. Zij heeft een eigen coachingspraktijk ‘Ik ben ik’.  Meer over kindercoaching vind je op ikbenik-kindercoaching.nl.

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

Deskundigen, cursussen, trainingen 

Chris

Diverse cursussen, workshops en trainingen op het gebied van kinder- en tienerpastoraat, jeugdpastoraat, eenzaamheid, veiligheid, weerbaarheid. Opvoedingsondersteuning. Info over thema’s die bij kinderen en tieners kunnen spelen (bijv. groepsdruk, seksualiteit, pesten).
Kinderen en jongeren kunnen bij Chris terecht om online te chatten en vinden op de site ook info over allerlei thema’s.

*

Zorg voor jongeren

Corien Rietberg biedt o.a. een workshop ‘basis van jeugdpastoraat’, coaching en begeleiding bij het opzetten van jeugdpastoraat.

*

Connect kinder- en tienerpastoraat wil een veilige, laagdrempelige vorm van begeleiding  bieden aan kinderen van 4 tot 18 jaar. We willen een maatje zijn voor kinderen die gepest worden, niet lekker in hun vel zitten of nare situaties meemaken. Ook kunnen wij kinderen, jongeren en ouders helpen om bij echt zware problemen de juiste hulpverleningsinstanties te vinden en in te schakelen.

*

Jong Protestant/Protestantse Kerk

o.a. training jeugdpastoraat

*

Jeugdwerksteunpunt (Nederlands Gereformeerde Kerken)

o.a. training en begeleiding opzetten van mentoraat en pastoraat kinderen en jongeren

*

De HGJB biedt op haar website allerlei materiaal en cursussen, zoals een basiscursus jeugdpastoraat.

*

Kinderpastor Liesbeth Winters- Jonas verzorgt coaching en individuele begeleiding van kinderen, maar doet ook trajectbegeleiding kinderwerk in kerken, spel op scholen etc.

*

Voorbeeld: Praatpaal van kerken in Nijkerk; twee versies – voor jongeren tussen 12 en 18 en voor kinderen van 4-12 jaar.

*

Kindercoaches die vanuit een christelijke visie werken:

 

 

Internationale organisaties

The International Association for Children’s Spirituality

*

Paediatric Chaplaincy Network (geestelijk verzorgers, professionals en vrijwilligers, die in kinderziekenhuizen werken, op kinderafdelingen in ziekenhuizen, voor kinderen in hospices en op andere plekken).

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

In gesprek met jongeren 

Door Corien Rietberg

Voor sommige mensen is het contact met jongeren iets dat hen haast vanzelf afgaat. Voor anderen ligt dat wat anders. Je vraagt je af of jongeren wel op jou zitten te wachten… en hoe begin je een gesprek? Hoe houd je het gesprek gaande? Maar nog belangrijker: Hoe kom je erachter hoe het nou echt met een jongere gaat? Daar zullen ze niet direct antwoord op geven. Oprechte interesse is één van de antwoorden op dit vraagstuk. Ben je oprecht geïnteresseerd hoe het met de tiener gaat of ben je jouw lijstje aan het afvinken? Stel alleen de vraag: ‘hoe gaat het met je?’ als je echt kunt luisteren naar het antwoord en daarop gaat reageren.

 

In gesprek komen

Een eerste horde die genomen moet worden is het in gesprek komen met een jongere, dit gaat niet altijd vanzelf. Toch zijn er heel wat manieren om op een gemakkelijke manier met ze in gesprek te komen bijvoorbeeld door op zoek te gaan naar het onderwerp waar ze graag over praten. Een van de manieren om daarachter te komen is je ogen te gebruiken. Tieners zitten in een fase in hun leven waarin ze graag uitdragen waar ze voor staan. Een van de manieren waarop ze dat doen is door het visueel te maken. Heeft een tiener 2 drumstokjes aan zijn ketting hangen? Geheid dat hij van drummen houdt en daar graag over praat. Je kunt dus heel gemakkelijk met een jongere in gesprek komen door te benoemen wat je ziet. Een andere mooie gespreksopening is terugkomen op iets wat je samen beleefd hebt, bijvoorbeeld een jeugddienst of een clubavond.

 

Topje van de ijsberg

Wat tieners laten zien of vertellen is vaak het topje van de ijsberg. Neem niet te snel genoegen met de antwoorden die je krijgt. Ga de uitdaging aan om een stap dieper te gaan zodat je te weten komt hoe het nou echt met die tiener gaat.

Goede vragen stellen, luisteren en doorvragen kunnen ervoor zorgen dat je meer van die ijsberg te zien krijgt. Door dit te doen voelt een tiener zich gehoord en zal eerder geneigd zijn wat hem bezighoudt met jou te delen.

 

Doorvragen

Doorvragen geeft de tiener de ruimte om meer te vertellen. Je vraagt door omdat je meer wil weten of omdat je wil checken of je de tiener goed begrepen hebt. In elk geval zorgt doorvragen ervoor dat je geïnteresseerd overkomt en verdiept dit het gesprek. Doorvragen kan lastig zijn. Zeker als dit de emoties van de jongere raakt.  Als je dit merkt kun je het bespreekbaar maken. “Joh, ik merk dat dit jou wat doet…vind je het lastig om hierover te praten?”

 

Uitnodigende vragen

Om de jongere te helpen zijn verhaal te doen is het belangrijk om uitnodigende vragen te stellen. Open vragen zijn daarvoor het meest geschikt. Dit zijn vragen die uitnodigen om te vertellen en ruimte bieden om zelf iets onder woorden te brengen.

Een open vraag begint meestal met de woorden:

  • Wie
  • Wat
  • Waar
  • Wanneer
  • Hoe

Het is bijna niet mogelijk om een vraag die met één van deze vraagwoorden begint met ‘ja’ of ‘nee’ te beantwoorden. De ander kan natuurlijk wel proberen een antwoord van één woord te geven maar meestal lok je met een open vraag minstens een hele zin uit.

Gesloten vragen zijn vragen waar een tiener alleen maar met ‘ja ’of ‘nee’ op kan antwoorden. Deze vragen zijn natuurlijk niet helemaal verboden. Je kunt met een gesloten vraag een reactie van een tiener vragen of de tiener uitnodigen zijn verhaal kracht bij te zetten. Bijvoorbeeld: echt waar? Met gesloten vragen kun je ook iets samenvatten of bevestigd krijgen.

 

Hoe gaat het nou echt?

Om duidelijk te krijgen hoe het echt met de tiener gaat kun je vragen naar de gevoelens die spelen, en daarbij een voorstel doen welke behoeftes eronder liggen: ‘voel je je ongerust over…? Ben je teleurgesteld dat.…? Heb je behoefte aan…?’ In dit geval is het beter om een gesloten vraag te gebruiken. De vraag: ‘hoe voel je je daarbij?’ Is voor een jongere lastig te beantwoorden.

Realiseer je bij het stellen van deze vragen dat je zelf het antwoord niet kunt weten. Vragen geformuleerd als conclusie of interpretatie kunnen al snel als oordeel overkomen of de jongere het gevoel geven niet begrepen te zijn.  Voel maar: ‘Dus je bent gefrustreerd. Ik weet dat je ongerust was. Ik zie dat je teleurgesteld bent.’ Niemand wil zich dat laten zeggen. De ander kan alleen zelf voelen wat er gaande is. Je kunt hooguit de jongere helpen te verwoorden wat hij voelt door te vragen naar welke behoefte eronder ligt. Pas er dus voor op dat je niets invult maar alles in de vraagvorm houdt.

 

Openheid

Een gesprek zal nooit diepgang krijgen als je niet zelf bereid bent om open te zijn. Want hoe kun je van een jongere verlangen zich kwetsbaar op te stellen als je dat zelf niet doet. Een gesprek is tweerichtingsverkeer en geen ondervraging.  Deel daarom ook uit jouw eigen leven, maar blijf er wel voor zorgen dat de tiener centraal blijft staan. Bijvoorbeeld ik vond examens ook altijd heel erg spannend. Hoe ga jij daar mee om?

 

Erkenning

En last but not least… Geef erkenning, juist door erkenning te geven voelt een tiener zich gezien en begrepen en opent het de deur voor een dieper gesprek en vertrouwen.

——————————————————————————————————————————————

Corien Rietberg is oprichter van Zorg voor Jongeren.
Zorg voor Jongeren is gespecialiseerd in het toerusten en begeleiden van kerken op het gebied van jeugdpastoraat.

 

Dit artikel is een verkorte weergave van het artikel ‘In gesprek met tieners’ dat gratis te downloaden is via de website van Zorg voor Jongeren.
Meer tips over in gesprek zijn met jongeren:

Handboek voor kinder- en jeugdpastoraat
Corien Rietberg en Corjan Matsinger

Handboek voor jeugdleiders
Corien Rietberg, André Maliepaard en Henrike de Gier

 

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

Kinderpastoraat in de gemeente 

Door Nico van der Voet

De uitgebreide informatie hiervan is alleen voor PastoraatWijzer Plus gebruikers te lezen. Bekijk mogelijkheden van PastoraatWijzer Plus

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

Pastorale zorg voor jongeren 

Door Corien Rietberg

De uitgebreide informatie hiervan is alleen voor PastoraatWijzer Plus gebruikers te lezen. Bekijk mogelijkheden van PastoraatWijzer Plus

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

Verdieping 

Algemeen over kinder- en jeugdpastoraat

  • Handboek voor kinder- en jeugdpastoraat, Corien Rietberg en Corjan Matsinger. Buijten en Schipperheijn, 2016, 3e uitgebreide druk
  • Korte artikelen en blogs over verschillende thema’s in jeugdpastoraat van Stichting Chris.
  • Materiaal Jong Protestant:
    Map pastoraat (met behulp van deze map kijk je of er in de gemeente behoefte is aan jeugdpastoraat en zo ja, in welke vorm.)
    Map pastoraat 2 (in dit deel staat hoe je de gekozen vorm van jeugdpastoraat op een goede wijze in het gemeentewerk kan integreren. Daarnaast bevat dit deel ook toerusting voor het uitvoeren van jeugdpastoraat en praktisch inzetbare voorbeeldprotocollen.)

 

Geestelijke verzorging 

Geestelijke verzorging voor kinderen, Laurien Schrijver en Vera Smeets, Tijdschrift Geestelijke Verzorging, 2018, nr. 68.

Ik ben bij Jezus in de boot in slaap gevallen’
Michael Herbst over pastoraat in een kinderziekenhuis, blog van M.J. Schuurman.

 

Kinderspiritualiteit

Op de website van Oblimon  (Onderwijsbegeleiders levensbeschouwing en identiteit voor Midden- en Oost Nederland) is onder andere de tekst te downloaden van een lezing die Liesbeth Vroemen hield op de ‘Dag van de kinderspiritualiteit’ in 2018:  ‘Ruimte voor het innerlijk van kinderen

 

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement