Landbouw en pastoraat

Boeren en burgers, op dit kleine stukje aarde 

Burgers zijn consumenten, boeren de producenten van voedsel. Rond boeren én burgers spelen ook zaken als klimaat- en milieu-verandering. Zou het niet goed zijn eens met elkaar in gesprek te gaan, over wat gedaan kan worden ter verbetering?

De uitgebreide informatie hiervan is alleen voor PastoraatWijzer Plus gebruikers te lezen. Bekijk mogelijkheden van PastoraatWijzer Plus

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

Landbouwpastoraat 3.0 – herderlijke zorg voor agrarisch ondernemers in postmoderne tijd 

Het lijkt erop dat  moderne agrarische ondernemers en de kerkgemeenschap elkaar ontgroeien.
Hoe kan de kerk, en in het bijzonder haar ambtsdragers, nog van betekenis zijn voor mensen die in de landbouw werkzaam zijn?
Pieter Knijff deed onderzoek naar deze vraag, voor zijn eindwerkstuk voor de opleiding Godsdienst pastoraal werker (aan de VIAA).

In de afgelopen decennia kreeg de Nederlandse landbouw te maken met globalisering. Dit bood met name grote kansen voor de export van Nederlandse landbouwproducten, maar tegelijkertijd werd ook de concurrentiepositie belangrijker; Nederland kon immers ook gemakkelijker importeren. Er was daarom meer aandacht nodig voor efficiëntie, concurrentie en economische resultaten. De landbouw reageerde hierop met specialisering, intensivering en bedrijfsvergroting.
Dit proces had echter ook nadelige gevolgen; milieuvervuiling, verlies van biodiversiteit, natuurverschraling, erosie en verarming van de plattelandsbevolking. Het lijkt erop dat de landbouwers voor deze negatieve gevolgen verantwoordelijk worden gehouden, terwijl deze verband houden met de keuzes en verantwoordelijkheid van de samenleving. Zij kan de negatieve gevolgen van de globalisering beïnvloeden met koop- en leefgedrag, politieke keuzes en het ondersteunen van duurzame organisaties. Vervolgens kunnen agrarische ondernemers daar hun bedrijfsvoering op aanpassen (iets wat overigens nu ook al gebeurt).

Ondertussen hebben kerken te maken met ontkerkelijking en secularisering. Vanwege een afname van het aantal leden en inkomsten gaan zij reorganiseren. Geloven is in deze tijd vooral een privéaangelegenheid geworden en de geloofswaarheden worden verschillend beleefd. Ook kerkleden zijn wereldburgers geworden en de digitale wereld heeft een belangrijke plaats verworven in de communicatie.

In dit onderzoek is aandacht besteed aan drie aspecten die belangrijk zijn voor het contact tussen agrariërs en de kerkelijke gemeente, namelijk: het verstaan van elkaar, normen en waarden die bij landbouw horen en pastorale nabijheid.
Ook is onderzocht hoe de kerkelijke gemeente haar aandacht voor agrariërs kan vergroten en hoe pastores beter toegerust kunnen worden om pastoraat te verlenen aan agrarische ondernemers.
Het onderzoek is gehouden voor de Werkgroep Kerken en Landbouw Fryslân en is uitgevoerd in plattelandsgemeenten in Friesland. De resultaten zijn voortgekomen uit interviews met agrarische ondernemers en pastores in de protestantse en katholieke kerk.

De resultaten samengevat

Uit het onderzoek komt naar voren dat christelijke agrariërs nauwelijks mogelijkheden hebben om met hun collega’s gedachten en gevoelens te delen over hun werk in relatie tot zingeving, overtuiging en de normen en waarden die daarbij horen. De geïnterviewde ondernemers geven wel aan dat geloof belangrijk voor hen is en dat ze vinden dat dit ook verbonden is aan hun werk.

Tevens laat het onderzoek zien dat het privégeloof van de agrarische ondernemer niet geheel overeenkomt met het institutioneel geloof. De agrariër voelt zich niet thuis in de kerkelijke gemeente of herkent zich niet in haar geloofsovertuiging. De oorzaak van de verwijdering tussen agrarische ondernemers en de kerk ligt dus niet in het zich onbegrepen voelen als agrariër, maar als gemeentelid. Dat ze agrarisch ondernemer zijn bepaalt wel mee wat hun verwachtingen zijn.

Uit het onderzoek blijkt verder dat de pastor zich bewust moet zijn dat hij het institutioneel geloof vertegenwoordigt en dat hij ook ‘zichzelf meeneemt’, wat voor verwijdering of onbegrip kan zorgen.

Tot slot werd duidelijk dat de kerkelijke gemeente eerst zelf de keuze moet maken voor een bewust leven. Pas dan zullen moderne agrarische ondernemers in dit proces worden meegenomen en erdoor worden geïnspireerd.

Geconcludeerd kan worden dat de kerk nieuwe activiteiten moet organiseren om de verbinding met agrarische ondernemers weer op gang te brengen. De Werkgroep Kerk en Landbouw Fryslân zou hierbij kunnen helpen.
Te denken valt hierbij aan activiteiten rondom ‘het bewuste leven’ in de gemeente, het organiseren van regionale of digitale activiteiten waar christelijke agrariërs gedachten en gevoelens kunnen delen en het verzorgen van een website waar pastores actuele informatie over de landbouw kunnen verkrijgen.

 

Lees de complete tekst van het eindwerkstuk van Pieter Knijff voor de opleiding Godsdienst pastoraal werker aan de VIAA:
Landbouwpastoraat 3.0- herderlijke zorg aan agrarisch ondernemers in postmoderne tijd.

 

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

Landbouwpastoraat in de praktijk – thema 1: ‘burger’ bezoekt ‘agrariër’ 

Door: Pieter Knijff

Praktijkvoorbeeld: Kees is agrarisch ondernemer. Hij ging regelmatig naar de kerk, maar hij is er nu al een tijd niet meer geweest. Sinds een jaar hebben ze een nieuwe voorganger. Iedere keer als Kees de diensten bezoekt en naar de preek luistert, wordt hij kwaad. Hij voelt zich onbegrepen en onrechtvaardig behandeld. De voorganger wil geloof en levenspraktijk aan elkaar verbinden. Maar voor Kees is het linkse politiek, en hij kan er in ieder geval niets mee op zijn bedrijf. Nu belt de nieuwe dominee en vraagt of hij een keer mag komen. Kees ziet er eigenlijk tegenop. Maar wil ook niet zo onfatsoenlijk zijn om nee te zeggen. Iedereen is in principe welkom op zijn erf.

Wat is hier aan de hand en waarom?

Een pastor is een burger, de agrariër is een ondernemer. Beiden moeten ze zien rond te komen: de burger doet boodschappen en daarbij is geld een belangrijk argument bij het maken van keuzes; de agrariër moet zorgen dat er voldoende winst wordt gemaakt om te kunnen consumeren, investeren en te reserveren. Vaak hebben burger en agrariër dezelfde verlangens en kennen ze dezelfde belemmeringen om die te bereiken, in die zin kunnen ze elkaar begrijpen. Maar overtuigingen kunnen uiteenlopen en er kan onbegrip zijn voor elkaars keuzes.

Als een pastor een bezoek brengt bij een agrarisch gezin gaat het niet alleen om het ondernemerschap. In de eerste plaats gaat het om het geloofsleven, het wel en het wee van de persoon en/of het gezin. De agrariër is ook gemeentelid en heeft een sociaal leven. Toch dienen we aandacht te besteden aan het bedrijf. Boer zijn is immers een wijze van leven en is zoveel meer dan werk alleen. Er kan een nauwe band zijn tussen bedrijf, vee, gewas en het gezin. Daarvan dient een pastor (of pastoraal bezoeker) zich bewust te zijn. Een boer staat veel dichter bij de natuur, is meer afhankelijk. Voelt zich vaak ook meer verantwoordelijk en is ook vaker dankbaar voor alles wat God ons schenkt.

De pastor neemt zichzelf mee en komt namens de kerkelijke gemeenschap. Hij/zij dient zich ervan bewust te zijn dat hij andere overtuigingen kan hebben dan de agrariër. (In het praktijkvoorbeeld lijkt dat het geval.) Dat is niet erg. Maar belangrijk is wel om respectvol naar elkaar te luisteren en elkaar open te bevragen. De pastor dient oog te hebben voor de nood van de boer en zijn gezin. Zo kan het zijn dat de agrariër zich niet meer begrepen voelt in de gemeenschap of hij voelt zich slachtoffer van de reorganisatiedrang van kerkelijke instituten.

Bijbel en geloof

Toen hij de mensenmenigte zag, voelde hij medelijden met hen, omdat ze er uitgeput en hulpeloos uitzagen, als schapen zonder herder. (Matteüs 9:39)

Wat Jezus hier op aarde doet is zien, medelijden krijgen en helpen. Het is het hart van het pastoraat. En dat is bij pastoraat aan agrariërs niet anders. ‘Zien’ is hier present zijn – een bezoek brengen, het bedrijf bekijken en bij de keukentafel doorpraten. Empathie tonen, aansluiten bij de leefwereld van de boer.

HEER, u kent mij, u doorgrondt mij, u weet het als ik zit of sta, u doorziet van verre mijn gedachten. Ga ik op weg of rust ik uit, u merkt het op, met al mijn wegen bent u vertrouwd. Psalm 139: 1-3

Wat zijn je verlangens en idealen? Welke normen en waarden hanteer je? En waar komen die vandaan? Waardoor laat je je nu beïnvloeden? Mooi zou dan zijn als een pastor daarbij ook iets van zichzelf kan delen. (Dit is niet zozeer iets voor een eerste kennismakingsgesprek, maar in het vervolg kan het wel.)

Doorgrond mij, God, en ken mijn hart, peil mij, weet wat mij kwelt, zie of ik geen verkeerde weg ga, en leid mij over de weg die eeuwig is. Psalm 139:23-24  

In een goed gesprek zal er ook gezocht worden naar de weg van God. Immers daar vinden pastor en pastorant elkaar. Beiden willen Jezus volgen en het goede leven in gehoorzaamheid aan God. Er kan gesproken worden over de persoonlijke intenties, de rol in het gezin, hoe je je eigen geloofsleven invulling geeft en zo mogelijk hoe werk en geloof met elkaar verbonden kunnen worden.

Tips

  • Hou er rekening mee dat agrariërs het beste zich kunnen uiten in de voor hen vertrouwde omgeving. En dat is de werkruimte of de stal. Dus een bezoek aan het bedrijf is het beste. (De agrariër heeft meestal wel laarzen en bedrijfskleding.)
  • Stel gewoon vragen bij wat je ziet. De meeste agrariërs waarderen dit en anders geven ze het wel aan. Vraag ook iets over het verleden, hoe het tot stand is gekomen.
  • Wees je ervan bewust dat een agrariër werkt met levende have; ziekten, plagen, slechte weersomstandigheden horen er gewoon bij. Hij/zij heeft niet alles in de hand.
  • Maak de thematiek en problematiek niet te groot. Vraag bijvoorbeeld wat de zorgen van déze dag zijn? Of vraag, als je iets in de krant hebt gelezen: Hoe doe jij dat nou? Hoe vertaal jij dit op jouw bedrijf? En waarom?

 

Pieter Knijff is pastoraal werker en gespecialiseerd in landbouwpastoraat. Hij werkt in gemeenten van de Protestantse kerk in Friesland.

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

Landbouwpastoraat in de praktijk – thema 2: Belangenbehartiging 

Door: Pieter Knijff

 

Praktijkvoorbeeld

Theun (23) vraagt of hij de trekker mee mag om te demonstreren. Vader Piet (50) voelt er niets voor. Het is niet zijn manier om kenbaar te maken dat je het er niet mee eens bent. Hij is van de dialoog en daar heb je in de eerste plaats standsorganisaties voor – die moeten voor je opkomen.
Theun zegt dat dat niet helpt. De beuk erin, laten zien dat je dit niet neemt. We hoeven niet over ons heen te laten lopen. De burger weet niet waar het over gaat, de politici begrijpen er niets van en milieuorganisaties zien de boeren het liefste verdwijnen. Nederland gaat alleen nog maar voor natuur en toerisme. Melk en vlees halen we wel uit het buitenland. Geen mestproblemen meer, geen gewetensnood over de dieren en geen water- en bodemvervuiling meer. Theun weet allang hoe dat gaat en vertrouwen in de bestuurders heeft hij niet meer.
Piet slaapt er niet meer van. Het raakt hem diep, maar hij wil eigenlijk ook geen conflict met zijn zoon. Hij belt zijn pastor om wijze raad.

 

Wat is hier aan de hand en waarom?

Een botsing tussen vader en zoon. En het gaat over normen en waarden, over zingeving en overtuigingen. Dus is die botsing heftig. Het raakt henzelf. Maar wie heeft er gelijk? En hoe kun je hier iets over zeggen?

Het eerste wat je hier hoort zijn twee mensen uit twee generaties. Vader Piet is van de X- generatie en zoon Theun is van de Z- generatie. In de volgende tabel zet ik de verschillen uiteen, eerst de algemeen geldende en daarna die die specifiek bij de agrarische sector horen:

Generatie X Generatie Z
Enorme technische ontwikkeling Internet/ smartphone/ social media
Relativeert Flexibel
Sterk vooruitgangsgeloof Het wordt niet alleen maar beter

Geweld/ ziekten

Zelfredzaam, maar je hoorde ergens bij Ik-gericht; authentiek zijn is belangrijk
Heeft de zuilen nog gekend

Samenwerken in coöperaties was normaal

Weinig gezag voor historische verbanden en leeft onverbonden, geen lidmaatschappen en vaste verbanden. Maakt gebruik van eigen netwerken
Willen anderen niet overtuigen, helpen om andere inzichten te krijgen en zoeken naar balans Wereldburgers, maar gehecht aan subculturen; nationalisme krijgt ook een plaats.
Geen ideologie meer maar het dienen van eigen belang
Gericht op functionaliteit en resultaten Hier en nu resultaat
Opkomst van ligboxenstal en andere gespecialiseerde bedrijfsgebouwen

 

Opkomst van digitalisering

Melkrobot- smartphone- GPS

 

Ruilverkaveling zorgt voor grote veranderingen

 

Burgers en overheid claimen grond voor woningbouw, wegen, recreatie, natuur en energieparken
Boer werd ondernemer

 

De ondernemer wordt datamanager

 

Globalisering

Gevolg: schaalvergroting, specialisatie en intensivering

Kritisch over de gevolgen van globalisering

Gevolg: verduurzaming, meer aandacht voor andere terreinen dan economie

Productie beheersen door quota: melk, bieten en varkens Productie beheersen door rechten: fosfaat, stikstof en CO2

 

Wat hierbij heel belangrijk is, al denk ik dat noch vader, noch zoon dit in de gaten hebben, is het verlies van (christelijke) belangenbehartiging. Ooit in de verzuilde tijd, hadden agrariërs hun eigen belangenbehartiging. De katholieken kenden de Aartsdiocesane boeren- en tuindersbond (ABTB) en de protestanten kenden de Christelijke boeren- en tuindersbond (CBTB). Binnen deze bonden werden meningen gevormd, bestuurders beïnvloedden leden en andersom. Verbondenheid was de grondslag van waaruit de organisaties werkten.

Dit missen christelijke agrariërs nu. Ze zijn op zichzelf teruggeworpen. De huidige belangenorganisaties zijn of algemeen of belangenclubs. Ze werken vanuit de visie dat iedere agrariër zoveel mogelijk moet worden geholpen om haar/zijn bedrijf te kunnen runnen of men kiest voor een aantal items of een programma waarmee een bepaalde doelgroep wordt geholpen.

Vader Piet heeft de ontzuiling nog meegemaakt, Theun weet niet meer wat de verzuiling van Nederland inhield en kan zich daar ook niets bij voorstellen.
Toch kan de geschiedenis van christelijke agrarische organisaties ons wel helpen. Zij maakten op bepaalde momenten in de geschiedenis zeer tegendraadse en principiële keuzes. Niet omdat hiermee de belangen voor de leden op de korte termijn werden gediend, maar omdat ze hiermee gehoorzaam bleven aan Gods woord en ook het belang van anderen dienden. Ik geef een paar voorbeelden:

Periode Principiële keuze
1900 Christelijke landbouworganisaties komen op voor de belangen van kleine zelfstandigen en arbeiders die bij de boer werken.
1930 Christelijke landbouworganisaties verzetten zich tegen protectionisme, ze kiezen voor open grenzen en vrije wereldhandel.
1940 Christelijke landbouworganisaties verzetten zich tegen de beginselen van het Nationaalsocialisme, verwerpen de ‘bloed- en bodem’ideologie en roepen op om geen lid te worden van de NSB.
1940-1945 Christelijke landbouworganisaties roepen hun leden op om niet mee te doen aan zwarte handel en wel mee te doen aan voedselhulp.
1950-1970 Christelijke landbouworganisaties zetten zich in voor de wederopbouw van de landbouw.

Dit doen ze met de VOO: landbouwvoorlichting, onderzoek en onderwijs. De beide christelijke landbouworganisaties stichten vele landbouwscholen.

1980-1995 Christelijke landbouworganisaties krijgen meer oog voor de wereld en durven kritische vragen te stellen. ‘De economie van het genoeg’ en: welzijn is iets anders dan welvaart.

Bijbel en geloof

Kinderen, gehoorzaam je ouders in alles, want dat is de wil van de Heer. Vaders, vit niet op uw kinderen, want dat maakt ze moedeloos.  Kolossenzen 3: 20-21  

Paulus schrijft hier over het christelijke leven waarin geloof en praktijk met elkaar worden verbonden. Hij wijst jongeren op het vijfde gebod dat ze hun ouders moeten gehoorzamen en tegelijkertijd waarschuwt hij ouders dat ze hun kinderen niet moedeloos moeten maken.
Theun heeft recht op een toekomst, ook als hij boer wil worden. Hij heeft daarvoor ruimte nodig en mogelijkheden, en een rechtvaardige en barmhartige overheid die het belang van alle mensen dient.

 

Niemand kan twee heren dienen: hij zal de eerste haten en de tweede liefhebben, of hij zal juist toegewijd zijn aan de ene en de andere verachten. Jullie kunnen niet God dienen én de mammon. Matteüs 6: 24

Een belangrijke les is: er bestaat geen neutraal beginsel. Er zal altijd gekozen moeten worden en altijd zal de vraag moeten worden gesteld: vanuit welke ideologie? Dit is momenteel lastig te begrijpen, omdat ons hele onderwijssysteem en de media zich op zo’n neutraal beginsel beroepen. Ze wekken de schijn dat dit kan bestaan. Juist de geschiedenis van de christelijke belangenbehartiging laat zien dat dit niet het geval is.
Theun en Piet zullen eerst op zoek moeten naar wat hun verlangens zijn en waar die vandaan komen? Daarna is het de vraag hoe die zich verhouden tot een praktiserend geloof.

Alleen maar achter leuzen op spandoeken aanlopen of zeggen dat je het eens bent met een bepaald programma is te kort door de bocht. Trage vragen mogen en moeten gesteld worden. Dat maakt het leven zinvol en geeft een waardig bestaan.

 

Tips

Volgens mij is het niet zinvol om een discussie aan te gaan tussen pastor/pastoraal bezoeker en agrariër. Veel beter en belangrijker is het dat agrariërs elkaar ontmoeten en dat gelovige agrariërs weer met elkaar in gesprek komen. Dat ze ervaringen delen, en geloof en werk/geloof en praktijk met elkaar verbinden. Christelijke agrariërs hebben een moreel kompas nodig.
Pastores en anderen uit kerken kunnen hiertoe stimuleren en doorverwijzen naar bestaande initiatieven:
Zo heb je in  Friesland de mannenbeweging Noordermannen, waar gelovige mannen geloof en praktijk delen. Ze nodigen met regelmaat sprekers uit en behandelen bijbelse thema’s.
Er bestaat een Christencontact Agrariërs en een enkele werkgroep kerken en landbouw.
Daarnaast zijn er diverse boeken geschreven over zingeving en werk. Ook die kunnen besproken worden.

 

Pieter Knijff is pastoraal werker en gespecialiseerd in landbouwpastoraat. Hij werkt in gemeenten van de Protestantse kerk in Friesland.

 

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

Landbouwpastoraat in de praktijk – thema 3: Gebroken 

Door: Pieter Knijff

Praktijkvoorbeeld:
Tim nam in 2011 de beslissing om een nieuwe ligboxenstal te bouwen. De tijd was er rijp voor. De oude stallen waren ten einde en vroegen veel onderhoud. Nieuwe eisen aan dierwelzijn, voedselveiligheid en ergonomie waren nauwelijks te realiseren. Om de financiering rond te krijgen moest hij wel meer koeien melken. Hij maakte zijn plannen klaar en vroeg een vergunning aan. Dit bleek moeilijker dan gedacht en duurde veel langer dan gewenst. Uiteindelijk kon hij pas in 2013 bouwen en was de stal in 2014 klaar. Het project was geslaagd en het was er fijn om in te werken.

Maar toen kwamen de fosfaatrechten en mocht er minder melk aan de fabriek geleverd worden. Dit betekende minder koeien dan berekend en ook de aankoop van fosfaatrechten was voor hem te duur. Ineens zat hij als ondernemer vast.
Hij dacht toch echt dat hij het goed had gedaan. Het welzijn van de dieren was er fors op vooruit gegaan. De dieren waren gezonder en er werd minder antibiotica gebruikt.  De arbeidsomstandigheden waren beter en hij kon gezonde en veilige melk aanbieden.
Nu kwamen er ineens allerlei nieuwe eisen waar hij niet op had gerekend. En dan steeds die negatieve publiciteit. Nu ging de overheid zich ook nog bemoeien met hoe zijn koeien gevoerd moesten worden.

Voor Tim werd het allemaal te veel. Hij trok het niet meer. Zijn vrouw Ellen zag haar man geestelijk achteruitgaan. Haar levenslustige man werd steeds stiller. Ze besloot om hulp te vragen. Maar waar? Een gesprek met een pastor?

 

Wat is er aan de hand en hoe komt dat?

Ondernemers zijn gewend om met teleurstellingen om te gaan. Het hoort bij het ondernemerschap. Maar tot op zekere hoogte. Niet alles kun je aan. Het is het bekende verhaal van dat ene sneeuwvlokje die de tak doet breken. De hulpverlener krijgt het verhaal van het ene sneeuwvlokje, maar weet wel beter. Of een andere vergelijking: je ziet alleen het puntje van de ijsberg, maar je weet dat er meer onder zit. Alleen dat zie je niet. Een gebroken mens is zowel van buitenaf (door de omstandigheden) als van binnenuit (onverwerkte gevoelens) gebroken.

Agrariërs zijn nauw verbonden met hun bedrijf, vee of gewas. Het is meer dan alleen werk, het is ook een wijze van leven. Bij alle keuzes die ze maken staat continuïteit voorop. Het bedrijf moet in stand blijven en het liefst worden doorgegeven aan komende generaties. Dat is ook de reden waarom het bedrijf bestaat. Om in Nederland nog te beginnen als agrariër, als je familie niet een bedrijf heeft om door te geven, is vrijwel onmogelijk.

Agrariërs voelen zich meestal persoonlijk schuldig als het niet meer lukt. Vaak onterecht, het ligt meestal aan de veranderende omstandigheden bij de overheid of in de markt in combinatie met het bedrijf wat je hebt overgenomen van je ouders.

Bij agrarische ondernemers waar de zorgen te groot worden, zien we meestal een vast patroon van kenmerken: extra hard werken, niet praten, strijdlust weg, relaties onder druk en het bedrijf presteert minder.

Psychologische problemen zijn herkenbaar door lichamelijk en geestelijke klachten, gedragsverandering en isoleren. Geen zicht meer op oplossingen.

En financiële problemen roepen de volgende reacties op: negeren, wegstoppen, ontwijken, gaten stoppen, geen zicht meer op eigen verantwoordelijkheid.

Naast financiële zorgen is ook de morele waardering belangrijk. Het negatieve nieuws in de media raakt boeren in het hart. Ze doen hun best, werken er hard voor en passen zich meestal heel snel aan. Alleen het tempo waarmee de burger dat wil, is vaak onrealistisch. Daar komt nog bij dat wetenschap en techniek vaak ook nog geen goede oplossingen hebben. Dat vergt tijd.

 

Wat kun je doen als pastor/pastoraal bezoeker?

1 Belangrijk is dat je belangeloos kunt luisteren en een vertrouwde gesprekspartner bent, zodat de agrarische ondernemer en zijn gezinsleden gehoord worden en serieus worden genomen.
Juist omdat zij niet snel met hun problemen te koop lopen, weet je dat het nu wel serieus is. Dat gevoel moet je ook  kunnen teruggeven: Jullie zorgen en problemen doen ertoe.
En wees ook eerlijk: Ingewikkelde problemen los je niet op met een simpele oplossing. Toch mag een pastor getuigen van een hemels oog dat meekijkt en waar alle zorgen tellen.

Wat kosten twee mussen? Zo goed als niets. Maar er valt er niet één dood neer als jullie Vader het niet wil.  Bij jullie zijn zelfs alle haren op je hoofd geteld. Wees dus niet bang, jullie zijn meer waard dan een hele zwerm mussen.  Matteüs 10:29- 31

U mag uw zorgen op hem afwentelen, want u ligt hem na aan het hart.  1 Petrus 5:7

 

2 Bidden kan: vertrouwen en overgeven. Bidden om wijsheid, bidden om juiste inzichten, bidden om hoop en bidden om moed.
Belangrijk aspect hierbij is ook het wegnemen van schaamte en schuld. Probeer de ondernemer duidelijk te maken dat hij alleen verantwoordelijk kan worden gehouden voor dat deel waar hij zelf invloed op kon hebben en dat zijn normen en waarden hierbij ook heel belangrijk zijn, zoals eerlijk blijven, zorg blijven houden voor de ander en voor zichzelf.
En voor dat deel waar hij/zij zichzelf wel schuldig over voelt,  mag om verzoening gevraagd worden met God en soms met mensen.

 

3 We moeten niet de gedachte hebben dat we dit kunnen oplossen. Daar is professionele hulp voor nodig.
Doorverwijzen dus. Of, zoals in het praktijkvoorbeeld van Tim en Ellen: Ellen stimuleren om haar hulpvraag door te zetten.

Wanneer er geestelijke problemen zijn, is de huisarts de eerste die om hulp gevraagd kan worden.
Voor bedrijfsproblemen zijn er coaches en adviseurs. Gratis zijn die echter niet en het is ook belangrijk om naar hun belangen te kijken.
De organisatie ‘Zorg om boer en tuinder’ werkt met vrijwilligers en biedt gratis hulp. Zij kunnen eventueel doorverwijzen.

 

4 Hou er rekening mee dat als er sprake is van bedrijfsbeëindiging er ineens heel veel andere belangen kunnen gaan spelen. Ook andere gemeenteleden kunnen belangen hebben. Wees je daarvan bewust.

 

Pieter Knijff is pastoraal werker en gespecialiseerd in landbouwpastoraat. Hij werkt in gemeenten van de Protestantse kerk in Friesland.

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

Landbouwpastoraat in de praktijk – thema 4: Crisis op het agrarisch bedrijf 

De uitgebreide informatie hiervan is alleen voor PastoraatWijzer Plus gebruikers te lezen. Bekijk mogelijkheden van PastoraatWijzer Plus

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

Landbouwpastoraat in de praktijk – thema 5: Verlangen naar duurzaamheid 

De uitgebreide informatie hiervan is alleen voor PastoraatWijzer Plus gebruikers te lezen. Bekijk mogelijkheden van PastoraatWijzer Plus

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

Verdieping: deskundigen, handreikingen 

Kerken en landbouw

Werkgroep Kerken & Landbouw Fryslân
* kan u helpen als er binnen uw gemeente of parochie behoefte is aan pastoraat voor agrariërs. Zij kan uw ambtsdragers adviezen geven, mogelijk zelf helpen of deskundig doorverwijzen.
* kan kerken ondersteunen bij activiteiten als erediensten en vieringen met aandacht voor landbouw, bid- en dankdagen, wandelingen, bezoek aan agrarische bedrijven.

Contact Christen Agrariërs
Een vereniging van boeren en tuinders (en aanverwanten) die hun leven en bedrijf willen vormgeven aan de hand van de Bijbel, het Woord van God.

Pieter Knijff (2017). Landbouwpastoraat 3.0 – herderlijke zorg voor agrarisch ondernemers in postmoderne tijd. VIAA Hogeschool, Zwolle.

 

Agrarisch pastoraat

Stichting ‘Zorg om Boer & Tuinder
biedt hulp aan boeren en tuinders die voor moeilijke beslissingen staan/keuzes moeten maken.

Agrarische coaches
bieden pastorale hulpverlening

 

 

Landbouw, duurzaamheid en toekomst

De aarde verbindt – verslag van minisymposium Werkgroep Kerken en Landbouw

Met onder andere bijdragen over:
– De boerderij, de apotheek van de toekomst
– Het belang van gezonde landbouw
– Zorgen om ons huis (bijbels-theologische gedachten)
– De boer en de dominee

Download verslag symposium De aarde verbindt

 

Van God is de aarde, en al wat daar leeft.
C. Hogenhuis & E. Borgman. (2019). Reeks Oecumenische Bezinning, Raad van Kerken in Nederland, Amersfoort.

Klimaatverandering en de gevolgen voor de wereldvoedselvoorziening.
R. van den Berg (2018), Aeres Hogeschool Dronten, Dronten.

Bestemming en beheer van (kerk)grond

Toolkit Groenekerken.nl: grondbezit

CSA (Community Supported  Agriculture)

 

Zorglandbouw

Federatie Landbouw en Zorg (‘zorgboeren’)

 

Agrarisch natuurbeheer

Dossier agrarisch natuurbeheer

 

Lokale/regionale verkoop (van producent naar consument)

Streekboeren

Boer en buur

 

Voedselproductie

Volle oogst
Een  boek  vol verhalen over creatieve en eigenzinnige boeren, initiatiefrijke burgers die samen op zoek zijn gegaan naar nieuwe vormen van voedselproductie en –distributie, los van de dicterende markt.

De buik van de stad, toekomstperspectieven op voedsel, stad en land
H. Boersma en anderen. (2018). Flevo Campus, Almere.

 

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement