Pastoraat via telefoon en internet

‘Bid en bemin’ in De Binnenkamer 

De ‘virtuele getijdengemeenschap’ De Binnenkamer biedt de mogelijkheid om via internet mee te bidden met een  ochtend- en avondgebed vanuit de kapel van Nieuw Hydepark in Doorn.

De gebedsdiensten worden elke doordeweekse morgen en avond om half  tien uitgezonden via www.bidindebinnenkamer.nl.
Verder kun je in dit ‘klooster in de cloud’  ook digitaal binnenwandelen voor een gesprek met de gastenpastor, een chat met andere gasten of  een kijkje in de bibliotheek met inspirerende teksten. 

Door: Gert Landman

 

De Binnenkamer is een initiatief van Reintje Stomphorst, behalve predikant ook verbonden aan de orde van de Karmelieten. Het is opvallend dat in de kloosters van ons land de bezoekers van buiten voor minstens de helft protestants zijn. Waarschijnlijk komt dat doordat het dagelijks gebed thuis bij velen verkommert. Ooit schafte de Reformatie de kloosters af; de getijdendiensten die er werden gebeden werden verplaatst naar de gezinnen, dáár moest de plek zijn voor de dagelijkse omgang met God. Maar in hoeveel huizen worden nog ochtend- en avondgebeden gehouden of aan tafel uit de Bijbel gelezen? In veel huishoudens is dat verwaterd of verdwenen. Mensen die alleen wonen komen er vaak niet toe om in zo’n vast ritme te bidden. In gezinnen is degene die dat wel wil soms de enige in huis en dan komt het er ook niet van. Het dagelijkse gebed kun je dan wel gaan opzoeken in bestaande kloosters, maar dat is inspiratie voor af en toe, daarmee heb je nog geen gebedsritme gevonden in je eigen leven van dag tot dag.

 

Gebedshulp via internet

Daarom is er de virtuele getijdengemeenschap De Binnenkamer. Deze naam komt uit de Bergrede waar Jezus zegt: ‘Als je bidt, ga in je binnenkamer, doe de deur dicht en bidt tot je Vader in het verborgene’ (Matteüs 6,6). Bij dit ‘bidden in het verborgene’ kun je geholpen worden door aan te haken bij het gebed dat dagelijks wordt gebeden in de kapel van Nieuw Hydepark in Doorn, vanouds de opleidingsplek voor predikanten en nu ook het zorghotel van de Protestantse Kerk. Wie de beelden via bovengenoemde website binnenhaalt, ziet soms een groep voorgangers die er nascholing krijgen, soms een aantal vakantiegasten, soms mensen uit naburige plaatsen als Driebergen en Doorn, en soms alleen de voorganger. Ook dan gaat het getijdengebed door, ter wille van al die mensen thuis die gehoor geven aan de oproep: ‘Maak het stil in jezelf en bid mee’. Inmiddels doet een gestaag groeiend aantal dat, al of niet dagelijks: van thuis uit, of op vakantie, of uitgezonden als militair, werkend voor een ambassade of een Nederlands bedrijf.

 

Locatie als uitdaging

De plek waar dagelijks gebeden wordt, is het hart van de Protestantse Kerk in Nederland: er vinden diaconale vakanties plaats, cursussen voor predikanten en kerkelijk werkers, en synodevergaderingen. Het hart van de kerk moet niet alleen een vergaderhart maar ook een biddend hart zijn. Dat juist van deze plek een impuls voor het dagelijks gebed uitgaat naar mensen overal in het land en daarbuiten, daarom gaat het in dit initiatief van de Stichting De Binnenkamer.

Tegelijk ligt hier een uitdaging. Diverse protestantse kloosterinitiatieven of pioniersplekken die de laatste tijd in opkomst zijn, tref je aan in een stad of dorp, waar al mensen wonen die eraan mee kunnen doen, dicht bij huis. Op Nieuw Hydepark, in de bossen tussen twee dorpen in, woont niemand. Als er geen cursusgroep voor een paar dagen of vakantiegroep voor een week is, is het huis leeg. Dat maakt het volplannen van het dienstenrooster lastiger: zowel voorgangers als kerkgangers moeten altijd van elders komen voor het getijdengebed, tenzij er die ochtend of avond al mensen in huis zijn die willen meebidden. Toch raken er steeds meer voorgangers en kerkgangers uit de regio hierbij betrokken, de Binnenkamer groeit.

 

Vormen van participatie

Wie zich met de Binnenkamer wil verbinden, vindt op de website onder ‘cirkels van verbondenheid’ de opties: behalve als luisteraar / kijker / meebidder kun je je registreren als vriend of donateur, participant, of als aspirant kernlid; met diverse vormen van onderling contact, zoals chatgroepen in het digitale klooster. Je kunt worden ontvangen en begeleid door digitaal gastenpastor Jacqueline Snijders. Voor ieder die meebidt via de ‘live streaming’ is er de mogelijkheid om voorbede-intenties aan te reiken. Die worden dan meegenomen in de dagelijkse diensten in de kapel van Hydepark. Een actievere vorm van meedoen is voorgaan. Ook wie te ver weg woont om met regelmaat naar Hydepark te komen, kan toch een avond- of ochtendgebed ‘adopteren’: geef je op om – op een datum die je schikt – een getijdengebed te komen verzorgen, als musicus, of met je muzikant en/of koor of cantorij. De orden van dienst zijn te downloaden op de website; ook vind je daar filmpjes over hoe je op de kloostermanier onberijmde psalmen zingt. Dit wordt ook geoefend tijdens workshops onder leiding van ds. Gert Landman, die onder andere heeft meegewerkt aan de beide Dienstboeken en aan het Liedboek 2013.

 

De kloosterregel

De getijdengemeenschap De Binnenkamer heeft als opdracht ‘Bid en bemin’. Dit betreft het dienen van God en de naaste. Het evangelie (Matteüs 22,37-40) noemt als de twee grootste geboden de liefde tot God en de naaste. Het eerste leidt tot de aansporing: ‘bid’ en het tweede tot: ‘bemin’. Wie klikt op ‘De Regel’ vindt op beide aspecten een reflectie aan de hand van bijbelteksten en uitspraken van kerkvaders en -moeders. De inspiratie komt van vele geloofsgetuigen, zoals Augustinus, Bonhoeffer, Thomas à Kempis, Teresa van Avila en Hildegard von Bingen.

Wat zij hebben nagelaten, daar kunnen wij uit putten. Een eerste bloemlezing aan gebedsteksten is te vinden in een serie ochtend- en avondgebeden, samengesteld voor elke dag van de maand. Deze bibliotheek moet nog groeien. Ieder die participant of lid wordt, kan eraan bijdragen door teksten die hem of haar inspireren toe te voegen. Velen kennen het verlangen te groeien in het leven naar de twee grote geboden. De regel ‘bid en bemin’ daagt ons uit om hiervoor een eigen vorm te zoeken die past bij ons leven. In de getijdengemeenschap vinden mensen hierbij geestelijke begeleiding en ondersteunen en stimuleren ze elkaar.

 

www.bidindebinnenkamer.nl

Dit artikel verscheen eerder in Ouderlingenblad (jaargang 97, januari 2020, nummer 1110).

De auteur, dr. G.M. Landman,  is protestants predikant en bestuurslid van De Binnenkamer. Eerder was hij ook redacteur van zowel beide Dienstboeken van de Protestantse Kerk als het Liedboek 2013. De ondertitel van dat Liedboek ‘Zingen en bidden in huis en kerk’ vat ook zijn leven samen en is zijn motivatie om van harte met dit protestantse kloosterinitiatief mee te doen.

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

4.1 Tips voor telefonisch pastoraat 

Een pastoraal gesprek of contact van aangezicht tot aangezicht is soms niet mogelijk.  Maar een telefoongesprek is een goed alternatief.
19 tips om van een telefoongesprek een moment van goede pastorale ontmoeting te maken.

 

1. Een telefoongesprek kan een overval zijn. Dus probeer het af te spreken.

2. Zorg voor een rustige ruimte en voldoende tijd. Houd een kladblok en pen bij de hand.

3. Maak duidelijk wat je wilt (een korte vraag, een huisbezoek op afstand) en vraag of het gelegen komt.

4. Begin een telefoongesprek met duidelijke vermelding van uw naam, uw functie, namens wie u belt, en waarom u belt. Zeker oudere mensen hebben even tijd nodig om je te plaatsen.

5. Vraag of het schikt.

6. Spreek duidelijk en rustig.

7. Begin met een eenvoudige open vraag, bijvoorbeeld ‘hoe gaat het met u?’. U merkt dan wel of mensen het in eerste instantie liever over ‘koetjes en kalfjes’ hebben, of liever meteen de diepte in gaan.

8. Als u vindt dat het gesprek te veel over ‘koetjes en kalfjes’ gaat, kunt u vragen stellen over gevoelens van mensen: ‘hoe voelt u zich?’ ‘wat roept deze tijd (of: deze gebeurtenis) bij u op?’

9. Nog een laag dieper kan het over geloof en zingeving gaan. Vragen die op dat vlak gesteld kunnen worden: ‘wat betekent het voor u?’ ‘kunt u nog vertrouwen houden?’ ‘zijn er Bijbelteksten of liedteksten die nu belangrijk zijn voor u?’

10. Het is belangrijk om goed te luisteren naar ‘signaalwoorden’ (bijvoorbeeld: ‘angst’, ‘onzekerheid’, ‘alleen’, ‘weet het niet’, ‘bang’, ‘vertrouwen’, ‘onzekerheid’), en daarover door te vragen of te praten.

11. Volg uw gesprekspartner in de lijn die hij of zij aanbrengt. Mensen hebben soms de behoefte van zich af te praten. Het helpt dan om steeds de laatste woorden van de zin van de gesprekspartner te herhalen, en daarop door te vragen.

12. Soms vallen mensen in herhaling. Dat kan een functie hebben. Door steeds opnieuw iets te vertellen, zetten mensen dingen op een rijtje en brengen ze structuur aan.

13. Bij telefonisch pastoraat hebt u alleen uw stem en de stilte als communicatiemiddelen. U kunt mensen niet in de ogen kijken, u ziet geen gezichtsuitdrukking, u ziet geen non-verbale communicatie, u ziet geen omgeving. Dit betekent dat u vaker moet checken wat de ander precies bedoelt, zeker als het om het verwoorden van gevoelens gaat. Probeer samen te vatten en te vragen of de samenvatting klopt.

14. Wees niet bang voor stiltes. Vaak helpt de stilte de ander de dingen op een rij te zetten.

15. Vraag bij eenzame mensen naar contactpersonen en contactgegevens (telefoonnummers) en noteer die.

16. U merkt aan de ander wanneer het gesprek lang genoeg heeft geduurd. Mensen beginnen zelf te bedanken voor het gesprek, of praten over wat ze na dit telefoontje gaan doen.

17. Als u zelf vindt dat het gesprek lang genoeg heeft geduurd, kunt u rustig naar een eind toewerken. U kunt het gesprek samenvatten, en vragen of er nog iets is waar over gesproken moet worden.

18. Als u wilt, kunt u aan het eind van het gesprek melden dat uw gesprekspartner u altijd kan bellen ‘als er iets is’, en dat u anders over bepaalde tijd weer contact op zult nemen. Wees betrouwbaar in uw toezeggingen.

19. Maak zo mogelijk een verslagje van het gesprek, zodat u de volgende keer kunt voortborduren op wat er gezegd is.

 

Bron: Dienstenorganisatie Protestantse Kerk 
Dr. Theo Hettema is wetenschappelijk beleidsmedewerker pastoraat bij de Dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk.
Ds. Anneke van der Velde is specialist Missionair Werk bij de Protestantse Kerk.

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

4.2 Tips voor telefooncirkels, groepsgesprek en Whatsappgroep 

Telefooncirkel

Laat mensen elkaar bellen en spreek daar indien mogelijk een vast moment/dagdeel voor af. Daarvoor kunt een telefoonboom maken: wie belt als eerste met wie, wie volgt daarna. De eerste van de boom is ook degene die u belt wanneer een ander niet opneemt. Die eerste kan dan actie ondernemen. De telefoonboom of -cirkel kan gevormd worden door leden van een bestaande groep (gespreksgroep bijvoorbeeld) of nieuw gevormd worden (10 personen is wel zo ongeveer het maximum). ‘Met andere ogen’ (specialisten in waarderende gemeenteopbouw) beschrijven in een blog hoe waardevol telefooncirkels zijn.  Zij geven ook aan hoe u een telefooncirkel kunt opzetten, de verbondenheid kunt laten groeien en de gesprekken kunt verrijken.

Bekijk hier hoe u een telefooncirkel opzet en uitbouwt

 

Groepsgesprek via Skype (of een andere videodienst)

    • Bij Skype is het handig om met maximaal zes mensen een gesprek te voeren, dan is iedereen op het scherm te zien.
    • Spreek een vaste tijd en dag af, en een ‘samenroeper’ die de anderen uitnodigt voor de Skype-bijeenkomst.
    • Laat de bijeenkomst niet langer dan een uur duren. 
    • Vraag de deelnemers om als ze niet spreken hun microfoon te dempen.
    • Spreek aan het begin af wie gespreksleider is:  ervoor zorgt dat iedereen aan het woord kan komen en de tijd bewaakt.
    • Beginnen kan aan de hand van een rondje waarin iedereen antwoord geeft op een vraag. Bijvoorbeeld: hoe was je dag?
    • Zorg ook voor een duidelijk einde.

 

Whatsappgroep (of andere berichtendienst)

Een groepsapp is ideaal voor het plaatsen van kleine berichten of pastorale bemoediging, delen van voorbeden en meeleven.
Sommige voorgangers plaatsen regelmatig een bemoedigende kleine videoboodschap of ingesproken geluidsbestand in whatsappgroepen.
Tip: Doe het videobestand of geluidsbestand niet als bijlage bij een bericht, want dat neemt veel data in beslag en niet iedereen heeft een abonnement met een grote databundel. Zet een filmpje of geluidsbestand op Facebook of YouTube en deel de link naar die post.  

 

Deels geïnspireerd op een blog van Theo Hettema (wetenschappelijk beleidsmedewerker pastoraat bij de Dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk), geschreven in een periode van beperkende maatregelen vanwege de coronacrisis.

 

 

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement

4.3 Tips voor videobellen 

1.  Zorg dat u van tevoren weet welke videodienst of app de ander gebruikt en hij/zij een telefoon, tablet of laptop gebruikt.

2. Beeldbellen gaat via internet. Belt u niet via wifi, dan verbruikt u mb’s van de internetbundel van uw smartphone.

3. Zorg voor oortjes of een headset en een achtergrond die niet te veel afleidt.

4. Zet bij een groepsgesprek uw microfoon uit op de momenten dat u niet praat (en vraag de anderen dit ook te doen). Dit voorkomt achtergrondgeluiden.

5. Bekijk hier tips hoe een telefoongesprek een pastorale ontmoeting kan worden.

 

Overzicht van de meest gebruikte videodiensten:

  • Skype – kunt u ook gebruiken als de ander geen Skype heeft. Zo nodigt u een gast uit voor een Skypegesprek
  • Whatsapp – videogesprek. Meer hierover. 
  • Messenger- video bellen: app van Facebook (maar ook te gebruiken zonder Facebook-account).
  • Facetime –  voor iPhone en iPad gebruikers, voor gebruik op een Mac-desktop of  Macbook.
  • Google Hangout – voor mensen met een gmail/Google-account.
  • Zoom – voordeel: anderen hoeven geen Zoom-account te hebben voor een gesprek of vergadering; de initatiefnemer deelt een link, anderen hoeven daar alleen op te klikken; nadeel: Zoom lijkt onvoldoende beveiligd en gaat niet goed om met de privacy van gebruikers (ze zeggen dat dat laatste opgelost is). Gebruik in ieder geval de meest recente versie. Een op een gesprekken zijn gratis, en tot 100 mensen kunnen maximaal 40 minuten gratis aan een gesprek meedoen. Voor meer mogelijkheden is een betaald abonnement nodig.
    Een gesprek plannen en hosten: maak een account aan  (klik op Sign up rechtsboven); na het aanmaken van een account staat links in uw profiel My meetings, daar plant u ook een nieuw gesprek. Kies een naam en beschrijving voor het gesprek en selecteer datum en tijdstip. (Let op: Zoom staat ingesteld op de Amerikaanse tijdzones, kies als tijdzone CET+1 voor een gesprek in de Nederlandse, Centraal-europese tijdzone).
    Een simpele Zoom-handleiding in het Nederlands, voor deelnemers vindt u hier.
  • Jitsi – werkt simpel, scoort vrij hoog qua veiligheid/privacy. Maak een eigen domein aan via:  https://beeldbellen.vc4all.nl/  Mogelijkheden voor groepschat en privé chat. Nadeel: Jitsi werkt het beste met de browser Chrome of Microsoft Edge. Gebruik op een tablet of smartphone de app.

Met PastoraatWijzer Plus kun je notities toevoegen en favorieten bewaren. Bekijk de voordelen van het Plusabonnement